poniedziałek, 24 października 2011

Bobrek trójlistkowy

Bobrek trójlistkowy

Bobrkowate

Menyanthes trifoliata

Menyanthaceae

 

Występowanie

Rośnie w rozproszeniu, czasem w skupiskach na mokrych łąkach, w rowach, nad stawami, w zanikających zbiornikach wodnych zarastając je.

Wygląd zewnętrzny

Z kłącza daleko pełzającego wyrastają długie ogonki liściowe, jajowate, całobrzegie lub trochę karbowane. Oddzielne pędy kwiatowe są również długie, zakończone górą gronem kwiatów. Wzrost 30 cm. Kwiaty biało-różowe lub różowe, lejkowate. Korona kwiatów mięsista, wewnątrz owłosiona.

Surowiec

Liście zbierane w czasie kwitnienia lub krótko przed kwitnieniem z częścią ogonka liściowego.

Główne związki, ich właściwości i zastosowanie

Surowiec bobrka jest bez zapachu, posiada gorzki smak, bowiem zawiera dużo goryczy i inne aktywne związki działające podobnie jak goryczka (Gentiana lutea), centuria pospolita (Erythraea centaurium). Napar liści bobrka pobudza wydzielanie soków żołądkowych, wzmaga trawienie, pobudza apetyt, usprawnia i reguluje działanie wątroby oraz woreczka źółciowego i uśmierza jego bóle. Bierze także udział w przemianie materii i czyszczeniu krwi.

Napar bobrka przyjmuje się małymi porcjami (około dwie łyżki kilka razy w ciągu dnia i zawsze pół godziny przed jedzeniem). Napar sporządzamy zazwyczaj z domieszką innych ziół. Najlepiej brać: centurię (tysiącznik), liście poziomki leśnej, jałowiec i szałwię. Działanie naparu takiej mieszanki jest mocniejsze i skuteczniejsze.

Z bobrka trójlistnego sporządza się również tzw. tynkturę żołądkową, którą zresztą można uzyskać w Herbapolu lub w aptece.

10 kropli tynktury bobrka na łyżeczce od herbaty z cukrem lub z wodą, brane bezpośrednio po spożyciu ciężkostrawnych pokarmów, wzmaga trawienie i poprawia samopoczucie.

Bez czarny

Bez czarny (lekarski)

Przewiertniowate

Sambucus nigra

Caprifoliaceae

 

Występowanie

W pobliżu osiedli, pod płotami, przy drogach, na rumowiskach, w zaroślach i polanach leśnych.

Wygląd zewnętrzny

Krzew lub małe drzewo. Liście nieparzysto-pierzastosieczne, krótkoogonkowe, pojedyncze, trochę podłużne, ostro zakończone, brzegiem ząbkowane, spodem lekko owłosione, a rdzeń biały. Kwiaty białokremowe, zebrane w szerokie i płaskie baldachy o silnym i nieco duszącym zapachu. Owoce jako jagody pestkowe.

Surowiec

Kwiaty i owoce ścinane całymi baldachami; kwiaty osmykuje się z rusztowania baldachów, a owoce - najlepiej widelcem. Kwiaty suszymy w temperaturze nie wyższej niż 35° C, zaś owoce, jeśli nie przeznaczamy ich na soki, powidła lub inne cele suszymy tak samo, jak czarne jagody i borówki.

Główne związki, ich właściwości i zastosowanie

Należy na wstępie podkreślić, że owoce bzu czarnego muszą być zbierane zupełnie dojrzałe, fiołkowoczarne, bowiem niedojrzałe mogą być szkodliwe dla zdrowia. Owocu bzu czarnego nie wolno poddawać fermentacji, np. przy wyrobie wina domowego, gdyż tworzą się wtedy trujące substancje alkoholowe szkodliwe dla zdrowia.

Surowiec bzu czarnego zawiera obok wielu czynnych substancji także olejek lotny, sole mineralne, garbniki, śluzy, glukozę oraz kwasy organiczne, a owoc dodatkowo więcej cukrów redukcyjnych, karotenoidy, dużo witaminy C, a także witaminy z grupy B. Oba surowce, a zwłaszcza kwiaty, działają silnie napotnie i przeciwgorączkowo, moczopędnie i przeciwskurczowo i dlatego są tak często stosowane w medycynie ludowej przy grypie, kaszlu, przeziębieniach, chronicznych zapaleniach i nieżytach dróg oddechowych, najczęściej jako napar w połączeniu z kwiatem lipy lub rumianku.

Napar: 1 łyżkę kwiatu bzu lub wysuszonych jagód bzu i 1 łyżkę kwiatu lipy zalać 2 szklankami wrzątku i po naciągnięciu pod przykryciem pić co 2 godziny po 1~2 szklanki, zawsze ciepłe, a jako środek napotny pić kilka razy dziennie po 1 szklance bardzo ciepłego naparu z dodatkiem cytryny lub porzeczki ogrodowej i miodu pszczelego. Napar z kwiatów bzu czarnego stosuje się również przy chronicznych, łagodnych zapaleniach nerek, dróg moczowych i pęcherza, a także do płukania jamy ustnej, gardła przy anginie, pamiętając, aby mocnym odwarem nie drażnić mechanicznie zapalonych błon śluzowych.

Świeże, czarne owoce bzu, jeśli nie mamy zamiaru ich suszyć; można wykorzystać na przetwory.

a) napój orzeźwiający (a zarazem uspokajający); 0,5 kg dobrze dojrzałych, wymytych i osmykanych z szypułek baldachu czarnych owoców bzu, 1 rozdrobnioną cytrynę lub 20 dkg czerwonych lub czarnych porzeczek zalać 5 1 przegotowanej i ostudzonej wody, dosypać cukru do smaku, dobrze, najlepiej szczelnie, nakryć i odstawić na okres tygodnia, następnie przecedzić i dosłodzić.

b) sok: w pełni dojrzałe, oczyszczone i wymyte owoce przepuścić przez sokowirówkę albo też przez maszynkę do mielenia i miazgę przecisnąć przez płótno, sok zmiksować z cukrem, przelać do butelek lub twistów, pasteryzować 10 min. W zimie zażywać z wodą lub też na galaretki itp. Mocnego naparu z kwiatu z dodatkiem rumianku, anyżu itp. można też użyć do inhalacji przy katarze.

Berberys zwyczajny

 

Berberys zwyczajny

Berberysowate

Berberis vulgaris

Berberidaceae

 

Występowanie

Zarośla, brzegi lasów, czasem jako żywopłot lub w ogródkach jako krzew ozdobny.

 

Wygląd zewnętrzny

Krzew wyrasta od 1,5-2,5 m. Liście drobne w okółkach, jajowate, brzegiem ostro piłkowane. Kwiaty żółte, pachnące, zebrane w grona, 4,5 cm długości. Owoce czerwone jak jagody jadalne, liczne, w kształcie wałeczka 8 mm długości, a 5 mm szerokości.

 

Surowiec

Owoce, a czasem także kora z korzeni i grubszych gałęzi.

 

Główne związki, ich właściwości i zastosowanie

Owoce berberysu zawierają cukry, garbniki, karotenoidy, kwasy organiczne i bardzo duża witaminy C. Są bardzo kwaśne i nazywane też polską. cytryną. Z owoców tego surowca wyrabia się dżemy, galaretki, wina i nalewki, a także przetwory z gruszkami i jabłkami.

Kora, z korzeni i grubszych gałęzi berberysu zawiera różne alkaloidy, głównie berberynę, mającą tendencję do kumulowania się w sercu, trzustce oraz wątrobie i dlatego używają tego surowca przy wzdęciach, braku apetytu, słabym wydzielaniu się żółci i moczu. Napar: 0,5 łyżeczki kory tego surowca zalać szklanką wrzątku i odstawić do naciągnięcia i ostudzenia, przecedzić i pić po 2 łyżki kilka razy dziennie.

Stwierdzono także, że właśnie berberyna - kora berberysu - działa antynowotworowo, bowiem nowotwory potrzebują do rozwoju zwiększonej ilości enzymów, a berberyna właśnie hamuje częściowo ich rozwój i pośrednio przeciwdziała nowotworom.

Krzewy berberysu stanowiły dawniej materiał do nasadzeń na żywopłoty, ale tylko do czasu, gdy wykryto, że na spodzie liści berberysu znajdują się rudawe plamki, które są żywicielami rdzy zbożowej. Wytępiono go u nas prawie zupełnie - dziś wraca się znów do tego, aby w ogrodach i działkach żywopłoty zagęszczano tym właśnie krzewem. Oczywiście tam, gdzie nie zagraża trawom zbożowym. Nie zezwala się również zdzierać kory z tego krzewu.

 

Wstęp

 

Przez wiele lat leki naturalne, przede wszystkim zaś rośliny lecznicze, były główną, a nawet jedyną bronią w ręku lekarza oraz jedynym surowcem (materia medica) do wyrobu leków.

Na początku naszego wieku rozwój chemii i odkrycie złożonych procesów syntezy organicznej doprowadziły do produkcji leków chemoterapeutycznych i rozwoju przemysłu farmaceutycznego. Dzięki temu nowoczesna medycyna może zwalczać wiele chorób dawniej nieuleczalnych i często śmiertelnych. Należały do nich zwłaszcza choroby infekcyjne, które obecnie opanowuje się za pomocą sulfonamidów, antybiotyków i innych związków chemicznych. Dużą rolę w likwidowaniu wielu chorób infekcyjnych odegrała również immunoterapia.

Nigdy jednak nie zrezygnowano całkowicie z roślin leczniczych
 i leków, które można z nich otrzymać. Rośliny lecznicze bowiem stanowiły
i stanowią nadal źródło niezastąpionych surowców.

Podobnie lecznictwo ludowe i fitofarmacja nie przestały nigdy korzystać z ziół, a nawet starały się podtrzymać tradycję terapeutyczną znaną od zarania ewolucji człowieka. Z biegiem lat można było obserwować ogromne rozszerzanie się zakresu użytkowania oraz zwiększanie się liczby poznanych roślin leczniczych. Odkrycie właściwości nowych gatunków ziół przywożonych zza morza i zastosowanie ich jako środka współdziałającego
z preparatami chemicznymi lub antybiotykami, odkrycie wartości dietetycznej roślin w różnych kuracjach, a wreszcie takich substancji, jak witaminy, hormony, substancje antybakteryjne, antywirusowe lub antyrakowe, zarówno w gatunkach znanych, jak i nowo odkrytych, przyczyniły się do odrodzenia i rozwoju fitoterapii.

Obecnie przemysł farmaceutyczny, lekarze i przyrodnicy z różnych krajów zaczynają ponownie interesować się zasobami naturalnymi
 i roślinami leczniczymi. Zakładane są duże plantacje zarówno doświadczalne, jak i handlowe. Uprawa roślin leczniczych staje się znów ważną dziedziną rolniczą, gdyż uzyskuje się z nich i produkuje surowce niezbędne do wyrobu gotowych leków.

Jak zatem widać, nigdy nie przestano całkowicie interesować się roślinami leczniczymi, ich działaniem, zastosowaniem i sposobem użycia. Obecnie sami chorzy starają się zdobyć więcej wiadomości o użytkowaniu tych roślin, o ich substancjach czynnych i zastosowaniu w leczeniu różnych chorób.

Należy jednak pamiętać, że nie zawsze i nie w każdej chorobie użycie leków naturalnych jest właściwe. Tylko lekarz może określić sposób postępowania i leczenia oraz przepisać leki, słowem całe leczenie powinno przebiegać pod jego kontrolą.

Leki oparte na surowcach roślinnych mają jednak ogromną przewagę nad preparatami chemicznymi, gdyż występujące w nich substancje czynne znajdują się zawsze w biologicznej równowadze dzięki pewnym substancjom dodatkowym i wzajemnemu oddziaływaniu między nimi. Dlatego nie gromadzą się one na ogół w organizmie, a ich szkodliwe działanie jest ograniczone. Jedyny wyjątek stanowią substancje toksyczne występujące w roślinach trujących. Substancji tych nie wolno używać bez porady i dokładnych wskazówek lekarza.

Rośliny rosnące w Europie, coraz częściej używane w medycynie, często zastępują leki importowane i działają równie skutecznie.

Encyklopedia ta zawiera szczegółowe opisy 102 gatunków roślin leczniczych, z których wiele dostarcza cennych substancji czynnych wykorzystywanych przez przemysł farmaceutyczny. Jednakże gatunki dziś nieco zapomniane przez przemysł produkujący leki również zasługują na zainteresowanie, o czym świadczą recepty i doświadczenie znachorów
i zielarzy.

  Obecnie znów budzi się zainteresowanie lekarzy, farmaceutów
i całego społeczeństwa ziołami i ich substancjami czynnymi, które często przywracają choremu zdrowie, a pochodzą z najobfitszego źródła przyrody.

niedziela, 23 października 2011

Wierzbownica drobnokwiatowa

Wierzbownica drobnokwiatowa

wiesiołkowate

Epilobium parviflorum Schreb.

 

Występowanie

Zasięg obejmuje północno-zachodnią Afrykę, niemal całą Europę, Bliski Wschód i pas biegnący od Turcji, przez Irak, Iran, Afganistan, Pakistan, północne Indie po Chiny. W Polsce gatunek bardzo pospolity, rzadszy tylko w części południowo-zachodniej.

Wygląd zewnętrzny

Łodyga
Wysokość 20–80 cm, wzniesiona, zwykle rozgałęziona na górze. Okrągła, w górnej części owłosiona.
Liście
Liście wąskie, lancetowate, długości do 7 cm, słabo ząbkowane, osadzone bezpośrednio na łodydze, niekiedy po trzy w okółku lub na bardzo krótkich ogonkach; w dolnej części łodygi naprzeciwległe, w górnej – skrętoległe. Liście odziomkowe na wyraźnych ogonkach, łopatkowate, tępe. Zwykle słabo omszone.
Kwiaty
Pojawiają się od czerwca do września. Wyrastają pojedynczo w kątach górnych liści. Pod czteropłatkową koroną i działkami kielicha widoczna jest długa czterokanciasta nibyzalążnia, powstała z wydłużonego dna kwiatowego i zalążni; znamię słupka czterodzielne. Płatki korony jasnopurpurowe lub liliowe, na końcu sercowato wcięte, długości 6-10 mm. Działki kielicha jajowato-lancetowate, tępe.
Owoce
Długa nibyzalążnia rozwija się w czterokanciastą torebkę, która po dojrzeniu pęka, rozchylając końce na boki i uwalniając nasiona opatrzone puchem.
Gatunki podobne
Wierzbownica górska (Epilobium montanum), podobna do wierzbownicy drobnokwiatowej, ma wyraźnie piłkowane i szersze liście, zwłaszcza u podstawy.

Biologia i ekologia

Hemikryptofit. Kwitnie od lipca do sierpnia, rzadziej do września. Występuje w rowach, w szuwarach lub zaroślach nadrzecznych, na brzegach wód stojących i płynących, na podmokłych duktach leśnych. Rośnie na glebach gliniastych, żyznych. 2n = 36.

Główne związki, ich właściwości i zastosowanie

Wierzbownica drobnokwiatowa zawiera głównie flawonoidy, garbniki i fitosterole. Mimo że do dzisiaj nie ma dowodów na skuteczność stosowania wierzbownicy jako leku, w medycynie ludowej napar z ziela uważany jest od dawna za lek łagodzący dolegliwości związane z łagodnym przerostem prostaty, usuwa stan zapalny prostaty.

Częściej spotykanym zastosowaniem wierzbownicy drobnokwiatowej jest jednak przyrządzanie z niej herbatki na łojotok i trądzik. Napar pity regularnie zmniejsza wydzielanie łoju i oczyszcza cerę.

Łyżeczkę z kopką ziela zalać wrzątkiem (w szklance) i parzyć pod przykryciem przez 5 minut. Następnie odsączyć. Pić rano (na czczo) i wieczorem (pół godziny przed posiłkiem) po szklance.

Bazylia wonna

Bazylia wonna

Wargowe

Ocimum basilicum

Lamiaceae (Labiatea)

 

Występowanie

Jest rośliną ciepłolubną, uprawianą w krajach południowej i zachodniej Europy, głównie jako przyprawa; u nas uprawia się ją również dla celów przyprawowych i leczniczych.

Wygląd zewnętrzny

Jest rośliną jednoroczną, wyrastającą od 30-40 cm. Liście ma owalne, ogonkowe i całobrzegie, osadzone parami w okółkach, z kątów których wyrastają również pędy kwiatowe. Kwiaty wargowe są białe lub bladoróżowe, małe, zebrane w kłosy i nasadzone w okółkach. Warga górna korony kwiatu jest mniejsza od dolnej. (Trzeba odróżnić bazylię od podobnej do niej jasnoty białej - Lamium album - również rośliny leczniczej o kwiatach białych, ale większych i liściach brzegiem ząbkowanych i podobnych do liści pokrzywy).

Surowiec

Cała roślina ścinana kilka cm nad ziemią, gdy kwiaty już w połowie są rozwinięte. Surowiec suszy się szybko, w przewiewnym miejscu w temperaturze nie większej niż 35° C; dobrze wysuszone ziele przechowywać w szczelnie zamykających się naczyniach. Z uwagi na lecznicze i przyprawowe właściwości tej rośliny, warto ją uprawiać w ogródku lub nawet w doniczce.

Główne związki, ich właściwości i zastosowanie

Cała roślina wydziela bardzo silną i przyjemną woń, bowiem zawiera stosunkowo dużo aktywnego olejku eterycznego o bardzo złożonym składzie, a działającego przede wszystkim wykrztuśnie i dla tej przyczyny, zazwyczaj w postaci naparu, stosuje się ziele bazylii w schorzeniach układu oddechowego, zwłaszcza przy przeziębieniach.

Poza balsamicznym olejkiem eterycznym bazylia zawiera jeszcze garbniki, saponiny, flawonoidy i inne związki.

Ziele bazylii działa słabo wiatropędnie, pobudza apetyt, usprawnia działanie wątroby, woreczka żółciowego i reguluje cały układ trawienny. Przy bólach głowy, złym samopoczuciu od dawien dawna używano nawet na dworach królewskich tzw. "rozweselającej herbatki z bazylii", utrzymującej podobno długo dobre samopoczucie. Bierzemy 2 pełne łyżki suszonej bazylii, a jeśli świeżej to trochę więcej, i zalewamy 1/1 litra wrzątku, odstawiamy pod przykryciem na 10-15 min. Po przecedzeniu pije się ją 3 razy dziennie po posiłkach.

Bazylię stosuje się takie jako przyprawę. We Włoszech i we Francji stosuje się bazylię jako doskonałą przyprawę do bardzo wielu potraw, a także do musztardy i octu.

U nas stosuje się bazylię w postaci drobno posiekanej lub suszonej i sproszkowanej jako dodatek do zup, rosołów i sosów. Wraz z cebulką i czosnkiem dodaje się do pieczeni, do mięsa z drobiu, a także do ryb i wielu innych potraw, najczęściej z innymi ziołami przyprawowymi.

Babka lancetowata

 

Babka

a) lancetowata wąskolistna

b) zwyczajna szerokolistna

Plantago

a) anceolata

b) major Plataginaceae

 

Występowanie

Przydroża, miedze, pastwiska wilgotne i suche łąki.

Wygląd zewnętrzny

Jedna i druga są roślinami zielnymi, trwałymi, od 10-40 cm wysokości. Liście lancetowate lub jajowate, silnie unerwione i zebrane w rozetę. Kwiatki zebrane w krótsze lub dłuższe kłoski, brudnobiałe lub jasnobrązowe, osadzone u szczytu łodygi.

Surowiec

Liście o smaku gorzkawym i ściągającym.

Główne związki, ich właściwości i zastosowanie

Liście babki zawierają: garbniki i flawonoidy, kwas askorbinowy, witaminy, sole mineralne a zwłaszcza żelazo, potas, wapń, cynk i inne składniki. Ich surowiec, zwłaszcza lancetowatej, stosuje się najczęściej w postaci naparu przy nieżycie żołądka i jelit oraz skąpym wydzielaniu kwasu solnego lub w ogóle jego braku w przewodzie pokarmowym. Liście babki działają powlekająco i wykrztuśnie, dlatego często wchodzą w skład mieszanek ziołowych przy schorzeniach układu oddechowego, zwłaszcza przy suchym kaszlu u palaczy, przy chrypce, a także przy wrzodach żołądka jako lek osłaniający.

Postacie leku

1. Napar: 1,5 łyżki suszu liści babki zalać 1,5 szklanki wrzątku i odstawić pod przykryciem na 15-20 min. do naciągnięcia. Następnie odcedzić i pić małymi porcjami w ciągu dnia.

2. Dla oczyszczenia krwi i uzupełnienia organizmu w brakujące sole mineralne i witaminy, stosuje się tzw. "kurację wiosenną". Świeże, soczyste liście babki (1/l), niekwitnące końce pokrzywy (1/4), liście mniszka lekarskiego lub krwawnika albo mięty (1/4) starannie wymyć w gorącej wodzie, posiekać, przyprawić majonezem, śmietaną lub olejem. Spożywać jako sałatkę.

3. Z liści babki można też sporządzić sok, spożywany z dodatkiem miodu, majonezu lub śmietany. Sok z liści babki lub całego zespołu ziół sporządza się przepuszczając starannie wymyty surowiec przez maszynkę do mielenia, następnie przeciska się miazgę przez rzadkie lniane płótno. Jeśli sok ma służyć także dla celów leczniczych układu oddechowego, trawiennego i innych, dodaje się miodu i zagotowuje. Zbierającą się na powierzchni piankę należy zebrać i odrzucić. Uzyskany eliksir wlać do butelki, dolewając mały kieliszek spirytusu (dla zabezpieczenia przed psuciem), szczelnie zakorkować i odstawić do ciemnego i chłodnego miejsca. Przed użyciem zmieszać w połowie z ciepłą wodą.

4. Liście babki lancetowatej lub szerokolistnej stosuje się także zewnętrznie przy ukłuciach przez pszczoły, osy, komary lub inne owady pocierając zmiażdżonym liściem miejsca ukłute albo też sporządza się okład ze zmiażdżonych liści, przeciwdziałający obrzękom i uśmierzający ból.

5. Na bolesne, zapalone i trudno gojące się rany, wrzody, czyraki itp. przykłada się starannie wymyte gorącą wodą i ostudzone liście babki lub miazgę zmieniając okład co jakiś czas. Usuwamy w ten sposób zarazem nieczystości i obniżamy gorączkę chorego miejsca. Należy zauważyć, że liście babki wąskolistnej mają substancje aktywne bardziej zgęszczone i skuteczniejsze od liści babki zwyczajnej szerokolistnej. W braku świeżych liści babki stosuje się także do okładów odwar z tym samym skutkiem. Nasiona babki są także przysmakiem dla ptaków.

 

Arnika górska

Arnika górska

(kupalnik górski) Złożone

Arnica montana

Compositae

Chroniona!

 

Występowanie

Suche, górskie łąki i zbocza.

Wygląd zewnętrzny

Jest rośliną wieloletnią i wyrasta od 30-50 cm wysokości. Łodyga ogruczolona. Liście dolne w rozecie, jajowatopodłużne i ostro zakończone, całobrzegie; górne małe, lancetowate w okółku, 1 do 3 par. Kwiat żółty lub pomarańczowy, złożony w kształcie koszyczka.

Surowiec

Cała roślina, głównie kwiat i korzeń; aromatyczna.

Główne związki, ich właściwości i zastosowanie

Arnika górska, jakkolwiek jest pewnego rodzaju "panaceum ziołowym" o wielorakim zastosowaniu leczniczym zewnętrznym i wewnętrznym, jest u nas pod ścisłą ochroną. Przedawkowana - powoduje podrażnienie żołądka, wymioty, przyspiesza tętno, a nawet zapaść i dlatego nie wolno jej zrywać w środowisku naturalnym ani dowolnie przyjmować jej przetworów pod żadną postacią. Niemniej jej wyciąg, prawie wyłącznie w postaci tynktury, i jako domieszka w różnych innych nalewkach i lekarstwach jest dostępny w aptekach, a także w Herbapolu. Arnika wykazuje przede wszystkim silne działanie bakteriostatyczne i bakteriobójcze. Stosuje się je do uśmierzenia bólu i leczenia trudno gojących się ran, jak owrzodzenia, czyraki żylakowate, a także krwawe wybroczyny, zarówno do ich przepłukiwania, jak i do okładów w postaci tamponów nasyconych wodnym roztworem tynktury arniki (2 łyżki tynktury na 1/1 litra wody), zmienianych w przybliżeniu co 3-4 godziny. Wielu fitoterapeutów zwraca uwagę na moczopędne, żółciotwórcze i przeciwskurczowe działanie arniki.

Przy bólach gośćcowych i reumatycznych różnych części ciała, a także w okolicy kręgosłupa, wyciąg arniki, rozrzedzony i wzmocniony spirytusem kamforowym lub terpentynowym, stosuje się do nacierania. .

Poradnik Heilpflanzen - Taschenbuch poleca zażywanie naparu z kwiatu arniki. Przyspiesza on bowiem nie tylko obieg krwi, wydalając z organizmu wraz z moczem i potem zużyte i trujące pospalinowe substancje, ale pobudza także do działania wewnątrzkomórkowy system nerwowy przy obezwładnieniach części ciała, paraliżu, epilepsji, padaczce i wstrząsach mózgu.

Dla wzmocnienia całego osłabionego systemu nerwowego, zwłaszcza układu centralnego mózgu, móżdżku i rdzenia pacierzowego, zalecają brać codziennie 1 łyżkę stołową wina z arniki, które otrzymujemy zalewając 3-5 g kwiatu arniki jedną butelką wina białego na okres 2 tygodni.

Przy chrypce zalecają też płukanie gardła co 10 minut (nie przewracać gwałtownie roztworem w ustach i nie drażnić błon śluzowych) roztworem 1 łyżeczki tynktury arniki na szklankę wody.

Arcydzięgiel litwor

 

 

Arcydzięgiel lekarski

Litwor

Baldaszkowate

Archangelica officinalis

Apiaceae (Umbelliferae)

 

Występowanie

Strefa umiarkowana. Rośnie w zaroślach, w wąwozach górskich, nad brzegami potoków i na mokrych łąkach. U nas spotykany w Tatrach, Pieninach, Sudetach, czasem uprawiany także w ogródkach i na działkach, a w niektórych krajach Europy uprawiany na większą skalę.

Wygląd zewnętrzny

Jest byliną i rośnie bujnie do wysokości mężczyzny; ma gruby, obły, pusty pęd rozgałęziony. Liście nieparzysto-pierzasto-sieczne lub klapowane, osadzone przeważnie parami w pochewkach, na dość długich, obłych i mięsistych ogonkach liściowych (nie mylić z dzięglem leśnym - Archang. silvestris - którego ogonki liściowe są rynienkowate, kwiaty białe, baldaszki prawie kuliste i jadalne tylko jako młode rośliny).

Kwiaty w postaci złożonego baldachu, tzn. zebrane w baldaszki, a te znów w baldach. Pojedyncze kwiatki, drobne, zielonkawobiałe i pięciokrotne.

Surowiec

Korzeń, owoc (nasiona), a także ogonki liściowe.

Główne związki, ich właściwości i zastosowanie

Cała roślina ma przyjemny, aromatyczny zapach, a surowiec gorzkawy, korzenny smak. Surowiec zawiera dość duże ilości olejku lotnego i inne czynne substancje lecznicze, a między innymi garbniki i gorycze: Korzeń wykopany w jesieni drugiego lub na wiosnę trzeciego roku czyści  się, myje, lekko podsusza, kraje na drobne części i suszy szybko w temperaturze 35° C. Korzeń,  nasiona (owoc), stosowany jest w postaci odwaru, wyciągu lub nalewki w schorzeniach przewodu pokarmowego. Usuwa nadmierną fermentację, zgagę, wzdęcia i pobudza wydzielanie soków żołądkowych. Używany jest w małych dawkach.

Postacie leku

1: Odwar arcydzięgla przyjmowany 20 min. przed jedzeniem pobudza apetyt, a użyty po jedzeniu ułatwia trawienie: 1/2 łyżki stołowej korzenia arcydzięgla zalać szklanką wody i podgrzewać aż do zagotowania, gotować krótko, nie dłużej niż 3 minuty, odstawić do naciągnięcia i ostudzenia. Pić 2-3 razy dziennie po 1 łyżce stołowej lub po jedzeniu.

2. Napar korzeń-kłącze lub owoc wchodzi w skład mieszanki ziołowej "Nerwosol" i działa przeciwskurczowo i uspokajająco. Przyjmować wg przepisu na opakowaniu. Łyżkę stołową zalać wrzątkiem, odstawić na 10 min. pod przykryciem, następnie odcedzić i pić 2 x dziennie po 3-4 szklanki, rano i przed spaniem.

3. Nalewka na spirytusie na różne dolegliwości wewnętrzne: rozdrobniony korzeń dzięgla zalać spirytusem na 7 dni; zażywać 2-3 razy dziennie po 30 kropli na łyżeczce od herbaty, z cukrem.

4. Mieszanka nalewek: arcydzięgla, waleriany, tataraku, arniki lub piołunu w równych częściach. Zażywać 2-3 razy dziennie po 30 kropelek na cukrze (zazwyczaj są dostępne w Herbapolu) .

5. Kandyzowane ogonki liściowe arcydzięgla jako dodatek do tortów: młode i soczyste ogonki liściowe zalewa się wrzątkiem z solą na okres 1 doby, następnie płucze, suszy, obiera ze skórki i smaży w gęstym syropie z cukru do uzyskania przejrzystego wyglądu, suszy się je, pudruje i używa. U ludzi wrażliwych po zetknięciu się z tą rośliną może wystąpić alergiczne zapalenie skóry z wysypką.

1 , 2 , 3
 
Zakładki:
Ciekawe strony
Tagi